Schaamte: Feeling Invisible in Plain Sight

Schaamte is iets waar we liever niet over praten, maar het heeft wel grote invloed op hoe we onszelf en anderen zien. Zeker wanneer schaamte voortkomt uit vroegkinderlijk trauma of hechtingsproblematiek, kan het je flink in de weg zitten. Vaak merk je dat niet alleen emotioneel, maar ook lichamelijk. Een ingezakte houding, ingehouden adem, de neiging om jezelf klein te maken.

Chronische schaamte kan ontstaan wanneer je als kind niet de emotionele steun en veiligheid kreeg die je nodig had. Wanneer een verzorger niet in staat is om te zien of te voelen wat een kind werkelijk nodig heeft, denkt het kind zelden dat de verzorger tekortschiet. Vaker keert het kind zich naar binnen en concludeert dat er iets mis moet zijn met zichzelf. Door die schuld op zich te nemen, houdt het kind vast aan het beeld van een liefdevolle verzorger, en beschermt het de hechtingsband die voelt als noodzakelijk voor overleving. Op die manier voelt het veiliger om te denken “er is iets mis met mij” dan om te voelen dat de ander tekortschiet. Schaamte wordt dan een overlevingsmechanisme. Je past je aan door jezelf onzichtbaar te maken, ook op momenten dat je midden in het leven staat.

Volgens het NeuroAffective Relational Model (NARM) van Laurence Heller is schaamte een kernonderdeel van hoe we onszelf en onze relaties beleven. Als je je als kind onwaardig of onzichtbaar voelde, kan dat zich later uiten in angst, depressie of moeite met nabijheid. Schaamte wordt dan een onzichtbare drempel die je ervan weerhoudt echt jezelf te zijn, en die vaak stil in het lichaam wordt meegedragen, lang voordat het de weg naar woorden vindt.

Hoewel schaamte je flink kan belemmeren, is het mogelijk om er een andere verhouding mee aan te gaan. Binnen NARM wordt schaamte niet gezien als een vaststaande emotie, maar als iets wat je doet, een patroon dat ooit diende om verbinding of veiligheid te bewaren. Door nieuwsgierig te worden naar hoe je jezelf beschaamt en hoe dit jouw gevoel van eigenwaarde, je relaties en de manier waarop je in je lichaam leeft heeft gevormd, groeit het bewustzijn van binnenuit. Vanuit dat bewustzijn, en met meer mildheid naar jezelf, kun je de greep van schaamte langzaam loslaten, waardoor het onzichtbare weer zichtbaar kan worden.

Bron: Healing shame and guilt, geschreven door Laurence Heller en Stephan Niederwieser